Coimbra-fado versus Lissabon-fado

Het korte antwoord

Coimbra-fado is een regionale fado-stijl die rond de studenten van de stad is ontstaan en nog steeds met hen verbonden is. Wikipedia noemt het een genre van fado dat in Coimbra is ontstaan, door studenten werd omarmd en soms studentenfado wordt genoemd, hoewel het gewoonlijk als de typische muziek van Coimbra zelf wordt beschouwd. Lissabon-fado is de stijl van de hoofdstad en degene die de meeste bezoekers al hebben gehoord. Zet de twee naast elkaar en de verschillen blijken eerst in de gitaar, de kledij en het decor, en pas daarna in de liederen zelf. De rest van deze gids behandelt die verschillen één voor één.

Waar fado vandaan komt

Volgens Wikipedia ontstond fado in het Lissabon van het begin van de 1800s, waarschijnlijk in bohémienwijken als Bairro Alto, Mouraria en Alfama, hoewel hetzelfde artikel waarschuwt dat de oorsprong moeilijk vast te pinnen is en dat er rivaliserende theorieën bestaan. De naam komt mogelijk van het Latijnse fatum, noodlot. In 2011 voegde UNESCO Fado, urban popular song of Portugal, toe aan haar Representatieve Lijst van immaterieel erfgoed. De beschrijving spreekt van gemeenschappen in Lissabon, dus lees de inschrijving als erkenning van fado in het algemeen en niet van de Coimbra-stijl bij naam.

Waarom Coimbra een eigen stijl heeft

Wikipedia zegt dat er twee hoofdvariëteiten van fado zijn, verbonden met de steden Lissabon en Coimbra. Het beschrijft de Coimbra-variëteit als traditioneel verbonden met de universiteit van de stad en met de stijl van middeleeuwse serenerende troubadours, en stelt dat ze zich ontwikkelde uit de Iberische lyrische traditie van trovadorismo die in de Middeleeuwen populair was. Coimbra is een universiteitsstad sinds de universiteit er in 1308 naartoe verhuisde, zo noteert Wikipedia. De studentenvereniging heeft zelfs een fado-afdeling die het genre aan muzikaal aangelegde studenten onderwijst, voegt Wikipedia toe, en haar faam leidde ook in Lissabon en Porto tot Coimbra-fadogroepen van studenten en lokale bewoners.

Wat de zangers en muzikanten dragen

In de Coimbra-traditie dragen zowel zangers als muzikanten de academische outfit, de traje académico: een donkere toga, een cape en beenstukken, volgens Wikipedia. De stadsgids van een hotel in Coimbra over de fado van de stad beschrijft dezelfde zwarte mantel en soutane. De cape behoort dus tot de studententraditie en niet tot het podium. Bij Fado ao Centro zeggen de organisatoren dat elke muzikant student is of was in Coimbra, en foto's van het huis tonen de muzikanten in zwarte capes. Wanneer je de capes ziet tijdens een concert, zie je de eigen kledij van de traditie.

De gitaar die het verraadt

Beide stijlen zijn gebouwd rond de guitarra portuguesa, die volgens Wikipedia twaalf stalen snaren heeft, gegroepeerd in zes paren. Ze wordt in twee modellen gemaakt, Lisboa en Coimbra, en het artikel somt de verschillen op:

• Vrije snaarlengte van 445 mm bij Lisboa-gitaren en 470 mm bij Coimbra-gitaren
• Lisboa-gitaren gestemd in D met een helderder, meer resonerend geluid; Coimbra-gitaren gestemd in C met een donkerder timbre
• Een krulornament genaamd de caracol, de slak, op Lisboa-gitaren; een druppelvormig motief, de lágrima, op Coimbra-gitaren

Hoe de gitaar wordt bespeeld

Wikipedia trekt een duidelijke grens tussen de twee tradities. In de fado van Lissabon speelt de guitarrista een inleiding, beantwoordt vervolgens de frases van de zanger in een vraag-en-antwoord, en in snellere fado's improviseert hij mogelijk doorlopend. In de fado van Coimbra speelt de guitarra, in plaats van de kloof tussen de frases van de zanger te overbruggen, de akkoordbegeleiding naast de akoestische gitaar. In de praktijk wijst dat op een gitaar die de stem ondersteunt en geen frases met haar uitwisselt. Wikipedia contrasteert ook de snelle, technisch uitdagendere stijl van Lissabon met die van Coimbra, waardoor de twee op hetzelfde instrument zo verschillend kunnen klinken.

Waar de fado van Coimbra werd gezongen

Volgens Wikipedia wordt Coimbra-fado na het vallen van de duisternis gezongen, bijna in het donker, in de openlucht op pleinen en straten, en de trappen van het Santa Cruz-klooster en van de Oude Kathedraal worden genoemd als typische plekken. Serenades zijn er ook gebruikelijk: liederen gezongen onder het raam van een vrouw die iemand hoopt het hof te maken. De hotelgids voegt eraan toe dat de gehoopte beloning een licht is dat drie keer aan en uit gaat, en dat klappen bij serenades niet welkom is. UNESCO plaatst fado in concertzalen en in kleine fadohuizen, en het tweede daarvan ligt dichter bij een concert in een kleine kamer.

Wie zingt het, en wat

Wikipedia zegt dat de Coimbra-stijl uitsluitend door mannen wordt gezongen, in academische kledij, terwijl UNESCO's beschrijving van fado in het algemeen spreekt van een solozanger, man of vrouw. Beschouw dat als een verschil in traditie en niet als een regel voor elk concert dat u misschien bijwoont. Wikipedia noemt enkele van de bekendste Coimbra-fado's bij titel, waaronder Balada da Despedida en Samaritana, en zegt dat vanaf de jaren 1950 een nieuwe beweging Coimbra-zangers naar de ballade en naar de grote dichters leidde, klassiek en hedendaags. Wat op een bepaalde avond wordt gespeeld, verandert.

Wat een concert in een klein huis bewaart

Een concert binnen is een andere setting dan de nachtelijke straattraditie, maar het bewaart de stukken die de stijl bepalen: de Coimbra-gitaar, de klassieke gitaar, de zanger en de zwarte capes. Fado ao Centro, aan de Rua Quebra Costas onder de Oude Kathedraal, wordt door zijn organisatoren beschreven als een cultureel project dat in 2010 in Coimbra werd opgericht, met muren versierd met de bezittingen van de musici. Het concert voegt tussen de liederen momenten uit de geschiedenis van de stad toe en eindigt met een glas port dat samen met de musici wordt geproefd, wat het een korte, complete kennismaking met de stijl maakt.

Voor wie dit niet is

Sla dit concert over als u diner en muziek samen wilt: het ticket betaalt ongeveer 50 minuten fado en één glas port, zonder eten. Laat het links liggen als u de snellere, technisch veeleisender gitaar wilt die Wikipedia met Lissabon-fado associeert. Sla het over als u een middernachtelijke serenade onder een raam wilt, wat een ander, openluchtgebruik is. En houd rekening met de straat: het bovenste uiteinde van de Rua Quebra Costas is een trap, dus de klim omhoog is mogelijk niet geschikt voor wie geen trappen aankan.

Boeking

Kies een datum op de kalender verderop op de pagina. Geboekt via GetYourGuide betaalt het ticket het concert en één glas port, en gratis annulering geldt tot 24 uur vooraf. Uw gastheer spreekt Engels en Portugees. Elke prijs verschijnt op de kalender in uw eigen valuta, daarom worden er in deze gids geen prijzen vermeld.